Urodziłam się i całe życie mieszkam w Wielkopolsce. Charakterystyczna dla tego regionu Polski gwar i sposób akcentowania słów jest dla mnie czymś zupełnie naturalnym. Będąc dzieckiem wiedziałam, że słowami charakterystycznymi dla naszej gwary są na przykład bimba i kejter. Były jednak i takie, o których myślałam, że są używane w całej Polsce. Jakie było moje zdziwienie, kiedy okazywało się, że znajomi z Lublina albo Katowic, których poznawałam na koloniach niektórych słów używanych przeze mnie nie rozumieli albo te same rzeczy nazywali zupełnie inaczej. Powodowało to wiele zabawnych sytuacji i często wywoływało u nas konsternację. 

Teraz o gwarach wiem już znacznie więcej. Ludzi z różnych zakątków Polski spotykałam regularnie na studiach, a potem w pracy. Dogadywaliśmy się i dogadujemy się do dziś, więc regionalizmy nie mają już takiego znaczenia i nie komplikują naszego codziennego życia. Warto jednak pamiętać o tym, że są. Warto je pielęgnować i ich używać, bo wzbogacają nasz język i dodają mu niesamowitego uroku. Myślę, że do takich wniosków dojdą wszyscy, którzy przeczytają książkę Martyny Skibińskiej Gwarno. O językach i gwarach w Polsce. Ta bajecznie kolorowa książka zabiera czytelników w podróż po różnych zakątkach Polski. Wszędzie tam ludzie porozumiewają się za pomocą słów. Zdarza się jednak, że te słowa bardzo się od siebie różnią. Dlaczego? Powody są różne. Najczęściej chodzi o wpływ innych języków. To właśnie z nich bardzo często zapożyczano różne słowa. Stamtąd zapożyczano również szyk zdań. W różnych rejonach Polski można usłyszeć także różną intonację słów i zdań. Ale gwary to tylko jedno ze zjawisk opisanych w tej książce. Druga część to opowieść o językach mniejszości mieszkających w Polsce. Myślę, że zdziwicie się jak wiele ich jest. Język czeski, karaimski, kaszubski litewski, niemiecki, śląski i tatarski. To tylko kilka z tych, które trafiły do tej książki. Każdy został krótko opisany, przy każdym pojawiają się przykładowe słowa oraz kolorowa ilustracja z krótkim dialogiem albo pojedynczymi słowami. Lektura jest naprawdę pasjonująca!

 

W minione wakacje zatrzymaliśmy się na chwilę na Śląsku. Będąc w tamtejszej cukierni chciałam kupić ciastko, które u nas nazywane jest gniazdkiem. Pech chciał, że nie było przy nim informacji z nazwą, a trudno było wskazać palcem, co dokładnie chce kupić. Potrzebowałam trochę czasu, żeby dogadać się z ekspedientką. Udało się, ale po wyjściu z cukierni śmiałam się, że nie mamy szans jako naród się porozumieć, skoro nawet kupienie ciastka w innym rejonie kraju sprawia tyle problemu. To oczywiście żart, bo porozumienie to kwestia chęci, a nie bariery językowej. Tak samo jak ta książka nie jest o barierach językowych, ale o barwnym języku polskim i jego różnych odmianach. Świetnie się tę książkę czyta. To na pewno najbardziej oryginalny przewodnik po Polsce, jaki miałam kiedykolwiek w rękach. Polecam ją gorąco wszystkim, którzy interesują się językiem. I tym, którzy lubią podróżować po Polsce. Po jej przeczytaniu na pewno będą uważniej wsłuchiwać się w to, jak mówią mieszkańcy różnych regionów! 

 

Gwarno. O językach i gwarach w Polsce

Martyna Skibińska

ilustracje Aga Probola

Instytut Różnorodności Językowej Rzeczypospolitej || Dwie Siostry 2026

Książek o psach jest wiele. Myślę, że każdy z Was, bez większego problemu, potrafiłby wymienić przynajmniej jeden tytuł. Każdy czytelnik ma pewnie swojego ulubionego psiego bohatera. Może takiego, którego poznał w dzieciństwie. Może takiego zupełnie współczesnego, który w świecie literatury stawia pierwsze kroki. Takim bohaterem jest właśnie Gump, pies, którego historia rozpoczęła się w Czechach. Pies, którego historia skruszy nawet najtwardsze serca.

Jego historia zaczęła się bardzo smutno. W worku, na śmietniku. Ktoś wyrzucił trzy szczeniaki. Jeden tego nie przeżył. Psy znalazł mężczyzna przeszukujący śmietniki. Siostrę Gumpa udało mu się sprzedać. Gumpa nikt nie chciał, więc został z mężczyzną, który uratował mu życie. Zamieszkali w samochodzie, z ludźmi podobnymi do mężczyzny, któremu Gump zawdzięczał życie. Mężczyzna był gotowy poświęcić dla psa naprawdę wiele, ale pewnego dnia ich drogi się rozeszły. Tak rozpoczęła się tułaczka Gumpa. Choć tak naprawdę nie był on jeszcze Gumpem. Nie miał imienia. Od innych psów dowiedział się, że imię musi mu nadać człowiek. A on na razie swojego człowieka nie miał. Przechodził z rąk do rąk, z domu do domu. Czasem uciekał, czasem go oddawano, czasem odbierano. Nie rozumiał tego, co dzieje się wokół. Nie rozumiał ludzi i ich decyzji. Widział psy, które były krzywdzone przez ludzi. Sam był tym, którego krzywdzono. W jego losach odbijały się losy ludzi, którzy stawali na jego drodze. 

Gump. Pies, który nauczył ludzi żyć to książka, która chwyta ze serce. Nie będę ukrywać, że w trakcie jej czytania wiele razy wzruszenie ścisnęło mi gardło. Oprócz wzruszenia wielokrotnie pojawiało się poczucie niezgody. Niezgody na to, w jaki sposób traktujemy zwierzęta. Niezgody na to, jak człowiek traktuje drugiego człowieka. Nie spodziewałam się, że ta lektura wywoła we mnie aż takie emocje, że wywoła aż tyle emocji! Nie przesadzę, jeśli napiszę, że to jedna z najbardziej niesamowitych historii, jakie przeczytałam (a dobrze wiecie, że przeczytałam ich wiele). To książka o życiu. Z jego dobrymi i złymi stronami. Piękna, mądra i wartościowa. Dopełniona subtelnymi ilustracjami. Lektura obowiązkowa dla każdego, kto chce dobrze i mądrze żyć.

 

Gump. Pies, który nauczył ludzi żyć

Filip Rožek 

ilustracje Weronika Gray

tłumaczenie Natalia Długosz

Silesia Progress 2025 

Postanowiłam przeczytać ten komiks, bo zaintrygował mnie jego tytuł. Nie mogłam uwierzyć, że ktoś postanowił uczynić miejscem akcji komiksu miejsce przepełnione smutkiem i złem. A jednak ta się stało. Czy ta próba okazała się udana? I co to za tajemnicze, ale pełne złej energii miejsce? Myślę, że każdy będzie zdziwiony tak samo jak ja, bo naprawdę trudno uwierzyć, że ktoś wybrał je na miejsce akcji.

Tym miejscem jest ferma lisów. Myślę, że zgodzicie się ze mną, że nie jest to idealne miejsce akcji. Nie jest to miejsce akcji, o którym pisze się lekko, łatwo i przyjemnie. Na napisanie takiej książki naprawdę trzeba mieć pomysł. I Victor Nordahl taki pomysł miał. Ferma lisów okazała się jedynie punktem wyjścia do całej historii. Nie została jednak ani pominięta, ani zbanalizowana. Ferma lisów z tego komiksu jawi się jako miejsce pełne zła, smutku i strachu. Miejsce, w którym dominuje beznadzieja. Miejsce, z którego nie ma ucieczki. Miejsce, które dla żyjących na niej zwierząt jest jedynym, które znają. Tym, w którym się rodzą i tym, w którym odbiera się im życie. Aż trudno uwierzyć, że jakiś lis mógłby przybyć na fermę z własnej woli. A jednak tak się stało, choć było w tym sporo przypadku. Na lisią fermę trafił Trym. Lis do tej pory wolny i szczęśliwy. Lis, który chciał być samodzielny i wpadł w ogromne tarapaty. Szybko okazało się, że wszystko dzieje się po coś...

 

Dzikie łapy. Tajemnica fermy lisów to komiks, który mimo wszystko wlewa w serca czytelników (i bohaterów) nadzieję. Wśród zamkniętych w klatkach zwierząt są takie, które nie chcą się poddać. Takie, które marzą o wolności. I jest Trym, lis, który na fermie znalazł się przypadkiem i daje impuls do zmiany. Opowiada o tym, co znajduje się poza fermą. Chce dać innym impuls do ucieczki. Ale czy taka ucieczka jest w ogóle możliwa? Dzikie łapy to pierwszy tom nowej serii komiksowej. Po jego przeczytaniu mogę wywnioskować, że najważniejszymi tematami całej serii będą marzenia, rodzina, wolność, odwaga i determinacja. Brzmi interesująco, prawda? Mnie pierwszy tom tej serii zainteresował i wciągnął bez reszty. Dlatego niecierpliwie czekam na kolejny...

 

Dzikie łapy. Tajemnica fermy lisów

Victor Nordahl

tłumaczenie Mateusz Lis

EGMONT 2026 

W tym roku zima pokazała swoje prawdziwe oblicze. Jest zimno (a nawet bardzo zimno), pada śnieg, pękają rury, zdarzają się gołoledzie, szkoły odwołują lekcje. Najmłodsi pierwszy raz w życiu doświadczają takiej pogody, starsi pewnie już zdążyli zapomnieć, że takie zimy kiedyś były. Czy wszyscy się z tegorocznej zimy cieszą? Zdania są podzielone, bo trochę ta zima jest jednak nieprzewidywalna. Na szczęście skończy się w drugiej połowie marca (w kalendarzu). Po niej przyjdzie wiosna, a po niej lato. Znowu będzie ciepło, a może nawet upalnie. A czy potraficie sobie wyobrazić, że mieszkalibyście w miejscu, w którym panuje wieczna zima?

Ja nie, bo bardzo cenię sobie fakt, że w naszej szerokości geograficznej występują cztery pory roku. Każda jest nieco inna, każda ma swoje wady i zalety. Nie chciałabym, żeby zlały się w jedną. Dlatego nie mogłabym mieszkać na Antarktydzie. Nawet po przeczytaniu fantastycznej książki Dominika Szczepańskiego i Mateusza Waligóry. Mateusz Waligóra jest nie tylko współautorem, ale i bohaterem tej książki. To właśnie on wyruszył na wyprawę, której celem był biegun południowy. Jak można się łatwo domyślić, nie była to podróż z gatunku lekkich, łatwych i przyjemnych. Była to podróż, do której trzeba było się dobrze przygotować. Potrzebne były nie tylko odpowiednie ubrania, ale również specjalne jedzenie. Potem trzeba wszystko zapakować na specjalne sanie i już można ruszyć w drogę. Samolotem? Samochodem? Nie. Antarktydę przemierza się pieszo. Całymi dniami i tygodniami. To na pewno jedna z najbardziej wyjątkowych podróży, w jakie może wyruszyć człowiek. Bo i Antarktyda jest miejscem wyjątkowym. Pełnym niezwykłych widoków, niezwykłych gatunków zwierząt. Miejscem z bardzo ciekawą historią. Warto ją poznać. Warto też poznać historię podróży Mateusza Waligóry, która jest najważniejszym elementem i motywem przewodnim całej książki. To, że odbyła się naprawdę dodaje całej książce atrakcyjności i sprawia, że jest to nie tylko historia o Antarktydzie, ale również o ludzkiej pasji i sile charakteru. O marzeniach, które ma każdy z nas, ale wielu boi się je spełniać.

Jestem pod ogromnym wrażeniem tej książki. Jej autorzy dopracowali ją w najdrobniejszych szczegółach. Na każdej stronie przekazują nie tylko ciekawostki, ale również ogrom wiedzy o Antarktydzie. Wiedzy z bardzo różnych dziedzin nauki. To naprawdę inspirująca lektura. Książka, która poszerza wiedzę o świecie. Książka, która wielokrotnie zaskoczy czytelników. Zaskoczy i zachwyci. Na pierwszy rzut oka jest to lektura dla dzieci. Wystarczy jednak zajrzeć do jej wnętrza, żeby przekonać się, że to książka dla każdego. Dla czytelników w bardzo różnym wieku. Myślę, że wielu z nich nie zdaje sobie sprawy jak wyjątkowa jest Antarktyda i pewnie, gdyby nie ta książka, nie mieliby okazji się o tym przekonać. Jej lektura może być doskonałym punktem wyjścia do dalszych poszukiwań i kolejnych lektur. Ja takie książki bardzo lubię i ogromnie cenię. Dlatego bez wahania polecam książkę Antarktyda. Wyprawa na kraniec świata! To książka, która zachwyca i, którą naprawdę warto przeczytać.

Antarktyda. Wyprawa na kraniec świata

Dominik Szczepański, Mateusz Waligóra

ilustracje Joanna Czaplewska

Wydawnictwo Literackie 2026 

Od kilku lat czytam bardzo mało powieści. Rzadko trafiam na takie, które naprawdę mnie wciągną. Na powieści, od których nie mogę się oderwać. Powieści, które czytam jednym tchem. Zdecydowanie częściej zdarza mi się to, kiedy czytam ciekawy reportaż opowiadający o sprawach, które mnie interesują albo intrygują. Mimo wszystko powieści całkowicie nie odrzucam i czasem daję się na jakąś skusić. Często są to książki adresowane do młodych czytelników. Te, które czytamy razem z Tosią albo te, które bez wahania Tosi polecam.

Ostatnio moją uwagę zwróciła Złodziejka Katarzyny Wasilkowskiej. Książka z bardzo prostą okładką, która nie zapowiada tego, co czeka nas w środku. Jedyne, czego możemy się domyśli, to tego, że główną bohaterką będzie dziewczyna. Ma na imię Marika i uczy się w ósmej klasie szkoły podstawowej. To trudny rok w życiu każdego dziecka. Przydaje się wtedy wsparcie bliskich i nauczycieli. Niestety, jak dobrze wiemy, w życiu bywa różnie. Marika o wsparciu rodziny może jedynie pomarzyć. Zarówno mama, jak i tata są za bardzo skupieni na sobie, żeby dostrzec problemy, z którymi mierzy się ich córka. Zresztą Marika tym, co ją dręczy nie chce się z nikim dzielić. Zachowuje się tak, jakby nikomu do końca nie ufała. Nie ma żadnej bratniej duszy. Ma tylko dom, w którym lubi spędzać czas. Dom, w którym ukrywa się przed wszystkimi i przed wszystkim. Problem w tym, że ten dom nie należy do niej. Nie należy nawet do jej rodziny. To dom sąsiadki, którą kiedyś opiekowała się mama Mariki. Dziewczynka także odwiedzała panią Malinę i czytała jej książki. Starsza pani zmarła jakiś czas temu i od tej pory jej dom stał pusty. Marika bardzo za tym domem tęskniła. Miała jednak okazję go odwiedzać. Okazało się, że mama nadal ma klucze od domu zmarłej sąsiadki. Dom stoi pusty, więc Marika postanowiła tam wejść. Weszła raz, drugi, trzeci. Aż zobaczyła, że wprowadzają się do niej nowi lokatorzy...

Złodziejka to historia, od której nie mogłam się oderwać. Książka, o której chciałabym Wam jak najwięcej opowiedzieć. Wiem jednak, że nie powinnam tego robić, żeby nie odebrać Wam przyjemności jaką może dać przeczytanie tej historii. Bardzo interesującej opowieści o współczesnych nastolatkach i problemach, z którymi muszą się mierzyć. O marzeniach i relacjach międzyludzkich. O błędach, które popełniają i o konsekwencjach własnych czynów. Dużo się w tej książce dzieje. Autorka trzyma czytelnika w niepewności, bo do samego końca nie wiemy, jak historia się rozwinie. Zaskoczeń nie brakuje, bo Złodziejka jest dość mocno osadzona w prawdziwym życiu. Właśnie dlatego tak dobrze się ją czyta. Myślę, że doskonale sprawdziłaby się jako lektura dla uczniów najstarszych klas szkół podstawowych. Bo to książka, która wywołuje dyskusję i prowokuje do myślenia. I bardzo się cieszę, że jej zakończenie jest otwarte. Po cichu marzę, że doczekamy się kontynuacji tej opowieści. 

 

Złodziejka

Katarzyna Wasilkowska

Wydawnictwo Literatura 2025 

wiek 12+